• Els Rademaker

RAMPJAAR ? HOEZO?

Als men mij midden in de nacht wakker maakt en zegt: Rampjaar, dan zeg ik meteen 1672. Dat is mij heel goed ingeprent in de lessen geschiedenis. Dat is mooi nu ik mij bezig houd met het Rampjaar ook in het bestuur van de Stichting Vestingdagen Noord Nederland. Maar toen ik een paar maanden geleden met de stichting in contact kwam wist ik eerlijk gezegd niet goed hoe dat nu zo gekomen is: dat Rampjaar. Ja ik wist dat 4 vijanden ons land aanvielen. Engeland, Frankrijk en de bisschoppen van Munster en Keulen. En dat de bisschop van Munster ook wel Bommen Berend werd genoemd. Maar hoe dat allemaal in elkaar zat: dat wist ik niet meer. En dat is wat wel heel belangrijk is. Een gebeurtenis staat niet op zichzelf. Het komt voort uit andere dingen. En dat is dus ook een belangrijk gevolg van het bezighouden in het bestuur van de Vestingdagen.


Er zijn verschillende oorzaken aan te wijzen. De zeeoorlogen die de Republiek voerde met Engeland. De tocht naar Chatham waarbij de Nederlanders de Engelsen vernederden en de ketting vernielden bij de Medway en de spiegel van hun belangrijkste schip veroverde de Royal Charles. Dat was een oorzaak. Er werd vrede gesloten: De vrede van Breda met Engeland. Dan denk je: het zal goed gaan. Maar nee: achter de rug van Nederland begonnen Engeland en Frankrijk met elkaar te praten en een bondgenootschap te sluiten.

Kortgeleden was ik aanwezig bij een symposium van Vrienden van De Witt. Dat ging over de diplomatie ten tijde van de raadspensionaris Johan de Witt. Het was het eerste stadhouderloze tijdperk. Er was een prins van oranje, een peuterprins. Die had uiteraard geen macht en daarom was de raadspensionaris de belangrijkste bestuurder in de republiek. Hoe werd er door de regering omgegaan met de landen om ons heen? Dat is belangrijk om dat te bestuderen. Het bleek dat de ambassadeur in Frankrijk in die jaren voorafgaande aan het Rampjaar, Pieter de Groot zoon van Hugo de Groot, niet in staat is geweest de oorlogsdreiging, het opbouwen van een leger door Lodewijk IV, goed te zien. Dat kwam waarschijnlijk ook omdat hij ziek was. Een goede vertegenwoordiging van een land in het buitenland is dus van levensbelang. Ergens las ik ook nog dat Pieter de Groot de Spaanse Nederlanden wel aan Frankrijk wilde geven. Dat is niet geaccepteerd. Maar was dat wel het geval geweest, dan was Nederland of te wel de Republiek helemaal overweldigd door Frankrijk.

Na de Vrede van Munster werd ons leger afgebouwd. Zeer tegen de zin van De Witt. En daar hebben we bij het begin van het Rampjaar last van gehad. Het westen werd afgeschermd door de Waterlinie. En in Groningen is de troepenmacht van Bommen Berend tegengehouden door een leger onder leiding van Von Rabenhaubt. 28 augustus 1673. Heel goed. Iemand noemde dat: een soort D Day. Was dat niet gebeurd, dan was de Republiek ten onder gegaan. We hebben dus eigenlijk geen idee dat we door het oog van de naald zijn gekropen.

Dit geeft meteen aan waarom we meer moeten weten over het Rampjaar. Het is niet een kaal jaartal in onze geschiedenis waarover je mij midden in de nacht kunt wakker maken. Nee: het is een markant moment in onze geschiedenis. En ook leert het mij in ieder geval dat alles niet op zichzelf staat. Dat kan ons ook helpen onze huidige geschiedenis te begrijpen. Dat er als er iets gebeurd er al van alles voor en achter de schermen aan vooraf is gegaan.

44 keer bekeken